arrow_back_ios

E puer Wierder iwwer Wierder

Neijoerschdag

Lauschteren play_arrow
headphones

6 min

Dës Kéier geet et ëm deen éischten Dag vum Joer a mer ginn der Fro no vum "sch".



S: D’Caroline Döhmer ass Proff fir lëtzebuergesch Grammaire an Orthografie op der Uni Lëtzebuerg an erzielt eis – wéi den Numm vun der Emissioun et scho verréit - "E puer Wierder iwwer Wierder“. Gudde Mëtteg Caroline!

C: Moien alleguer, moie Simon!

S: Haut geet et graff gekuckt ëm Silvester.

C: Jo, et ass déi richteg Richtung, et geet mer ëm den éischten Dag vum neie Joer.

S: … also Neijooschdag.

C: Neijooschdag, den Dag mam Oosch.

S: Mam Oosch?

C: Ech wëll Iech haut méi erzielen, wéi et zu deem Oosch kënnt.

Den Neijooschdag huet deen OOSCH an deen ass ganz typesch, wann en R an en S zesummekommen. Well am Fong setzt sech dat Wuert zesummen aus nei, Joer an Dag. An do hu mer nach en S, dee mer ganz typesch do stoen hunn.

S: De Fouen-s!

C: Jo, tipptopp, iwwert deen hate mer och scho bei anere Wierder geschwat. Dat ass dee klengen S, deen heiansdo an Zesummesetzungen ze fannen ass. An den R an den S an eelere Wierder, hu mer deen zu Sch verbonnen. Dat nenne mer an der Linguistik assimiléiert. Dat heescht R an S gëtt ganz oft am Lëtzebuergeschen zu Sch assimiléiert. Dat ass awer haaptsächlech bei eelere Wierder sou oder dat gesäit een och bei verschiddenen däitsche Wierder: besonders ass besonnesch oder Bürste ass Biischt oder anescht ass däitsch anders – den R an den S gëtt zu Sch. An do gesi mer am Wuert Neijooschdag, dass deen SCH hei ganz fest dran ass. Well kee vun eis seet 'Neijoersdag', obwuel dat natierlech déi eenzel Elementer wieren. Et gëtt awer och d'Schreifweis "Neijoerschdag", déi gefält mir perséinlech awer manner gutt, well se d'Iddi vun der Assimilatioun net opgräift an amplaz éischter d'Wuert

mic_none

Presentéiert vum

Episoden

Proximitéit

Dës Kéier geet et ëm Wierder, déi keen direkte Pendant am Lëtzebuergeschen hunn a firwat dat guer net esou schlëmm ass.

vu que datt

Dës Kéier geet et ëm eng Niewesazaleedung, déi mir aus dem Franséische geléint an hallef integréiert hunn: vu que / vu datt.
headphones

5 min

play_arrow

Bauerefra

Dës Kéier geet et ëm Fraen, déi an der Landwirtschaft schaffen a Begrëffer, déi méi oder manner kloer sinn.
headphones

6 min

play_arrow

Dialekt

Dës Kéier geet et ëm d'Fro: Ass Lëtzebuergesch eng Sprooch oder en Dialekt?
headphones

7 min

play_arrow

Pony

Dës Kéier geet et ëm Päerd, Hënn a Coiffuren!
headphones

10 min

play_arrow

kussen

Dës Kéier geet et ëm Romantik, Spaut a gutt Bakteerien.
headphones

6 min

play_arrow

grunscheg

Dës Kéier geet et ëm Wierder, déi een net dacks héiert, déi awer ganz praktesch am Alldag sinn! Donieft geet et och ëm partizipativ Wëssenschaft.
headphones

5 min

play_arrow

Quantitéitsreegel

Dës Kéier geet et ëm déi zentral Reegel vun der aktueller Lëtzebuerger Orthografie. Donieft léiere mer och eppes iwwer d'Geschicht vun der Schreifweis.
headphones

6 min

play_arrow

orange

Dës Kéier geet et ëm séiss a batter Orangen a firwat d'Portugisen dofir bis a China gefuer sinn. Donieft geet et och ëm nasal Lauter.
headphones

6 min

play_arrow

mof

Dës Kéier geet et ëm eng ganz schéi Faarf: mof. Mir schwätzen iwwer d'Orthografie, franséisch Wierder a Blummen.
headphones

6 min

play_arrow

Outfit

Dës Kéier geet et ëm Outifts an d'Fro, ob mir e schéinen oder e schéint Outfit kënnen hunn. Donieft schwätze mir och iwwer d'Académie française.
headphones

7 min

play_arrow

bosseg

Dës Kéier geet et ëm bosseg Geschichten iwwer bosseg Wierder. Mee wien ass hei de "boss"?
headphones

6 min

play_arrow

spannend

Dës Kéier geet et ëm eppes, wat spannend ass! Nämlech de Participe présent a firwat mir esou Wierder wéi "spannend" ganz onbeandrockend fannen.
headphones

6 min

play_arrow

plënneren

Dës Kéier geet et ëm Plënneren an ëm d'Tatsaach, dass plündern a plënneren am Fong op déi selwecht Iddi zréckginn.
headphones

5 min

play_arrow

Hellewull

Dës Kéier geet et ëm vill Saachen, e Koup Saachen, e Risekoup. Eng Hellewull.
headphones

6 min

play_arrow

Pippi

Dës Kéier geet et ëm Waasserloossen a firwat mIr do ëmmer iwwer eng Plaz schwätzen. Donieft schwätze mIr och doriwwer, wéi mer zu der verduebelter Silb Pi a Pi kommen.
headphones

6 min

play_arrow

Avocado

Dës Kéier geet et ëm Botterbieren, Kierperdeeler an Azteekesch, oder kuerz: ëm d'Avocado!
headphones

6 min

play_arrow

Tomat

Dës Kéier geet et ëm de "Paradiesapfel", Silben an Orthografie.
headphones

6 min

play_arrow

Haupi / Häipi

Dës Kéier geet et ëm e Follow-up vun den Haupeschbléiser a mir kucken, wien eigentlech en Häipi ass a wat dat mam Hubert ze dinn huet.
headphones

6 min

play_arrow

verspellegt

Dës Kéier geet et ëm e Wuert, dat am Dictionnaire als vereelzt markéiert ass a wat mat Leit ze dinn huet, déi gär vill erzielen. Donieft schwätze mir och iwwer Gospel.
headphones

6 min

play_arrow