E puer Wierder iwwer Wierder

100komma7.lu / E puer Wierder iwwer Wierder

/ Schantjen

Schantjen

Lauschteren

13.11.2024 - 16h40

4 min

An dëser Episod geet et ëm de Schantjen an d’Chrëschtkëndchen a firwat dat eent souzesoen eng falsch Verklengerungsform ass. Donieft schwätze mir och iwwer Orthografie an de Pluriel. S: D'Caroline Döhmer ass Proff fir lëtzebuergesch Grammaire an Orthografie op der Uni Lëtzebuerg an erzielt eis – wéi den Numm vun der Emissioun et scho verréit – "e puer Wierder iwwer Wierder". Gudde Mëtteg Caroline! C: Moien alleguer, moie Simon! S: Wat hues de eis haut fir e Wuert matbruecht? C: Haut dréit sech alles ëm de Schantjen. S: A wat ass dorunner sou speziell? C: Dass mer et hannen héieren, wéi wann et de -chen vun engem Diminutiv wier, et awer mat geschriwwe gëtt. S: Wat ass scho méi en Diminutiv? C: Dat ass eng Verklengerungsform wéi Apel > Äppelchen, Bam > Beemchen oder Kand > Këndchen. S: Bei Beemchen a Chrëschtkëndchen denken ech direkt u Chrëschtdag. C: Jo, et ass wouer, mat der Zäitëmstellung an der Keelt ass et scho bal Dezemberfeeling. Mee zréck bei d’Orthografie vu ‘Schantjen’. Obwuel ech hannen ‘chen’ héieren, schreiwen ech et: S c h a n t j e n. S: A firwat mat ‘j’? C: Dat ass eng allgemeng Reegel am Lëtzebuergeschen, dass mer Wierder, déi am Franséischen -ier oder -illet hunn, am Lëtzebuergesche mat ‘j’ geschriwwe ginn. S: Hues de do e puer Beispiller? C: Ma aus dem ‘billet’ gëtt de Billjee, B i l l j e e. Aus dem ‘pompier’ gëtt de Pompjee, P o m p j e e. Do ass am Lëtzebuergeschen ëmmer de ‘j’. S: A wann ech ‘Chantier’ soen an net ‘Schantjen’? C: Dann ass dat och iwwerhaapt kee Problem an du kanns et schreiwe wéi am Franséischen: C h a n t i e r. Et ass am Fong intressant, dass beim Wuert ‘Schantjen’ och sou eng Mëschform tëscht enger integréierter franséischer Form an engem Diminutiv ass. Well, wéi ech scho sot, kléngt et wéi de ‘chen’ beim Këndchen. An dass de ‘Schantjen’ awer iergendwéi als Diminutiv traitéiert gëtt, gesäit een och am Pluriel! Et ass ee Schantjen, zwee … S: … Schantercher. C: Richteg. A wann ech mer dee Pluriel do ukucken, dann ass et keen normale Pluriel, wou eng Endung -en oder -er bäikënnt, mee et ass en typeschen Dimininutivpluriel wéi bei Beemchen > Beemercher. Déi ercher-Form fënnt een am Fong just am Diminutiv. S: A wéi schreift een de Pluriel elo? C: S c h a n t e r c h e r. Hei da mat ‘ch’, well ech fir dee Pluriel kee franséischt Virbild méi hunn an hei éischter no deem ercher-Pluriel am Lëtzebuergesche kucken, dee mat ‘ch’ geschriwwer gëtt. Mee sou gesinn, kann een och einfach Chantier soen. Oder Baustell. Mer hu jo oft de Choix am Lëtzebuergeschen. S: Dat ass wouer. Da soe mer der merci, Caroline, a freeën eis op déi nächst Kéier! C: Merci och! An d'Schlusswuert ass: Äddi!

Sprooch

Presentéiert vum

Simon Larosche

Episoden

spannend

Haut - 16h40

Dës Kéier geet et ëm eppes, wat spannend ass! Nämlech de Participe présent a firwat mir esou Wierder wéi "spannend" ganz onbeandrockend fannen.

plënneren

30.03.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm Plënneren an ëm d'Tatsaach, dass plündern a plënneren am Fong op déi selwecht Iddi zréckginn.

Hellewull

23.03.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm vill Saachen, e Koup Saachen, e Risekoup. Eng Hellewull.

Pippi

16.03.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm Waasserloossen a firwat mIr do ëmmer iwwer eng Plaz schwätzen. Donieft schwätze mIr och doriwwer, wéi mer zu der verduebelter Silb Pi a Pi kommen.

Avocado

09.03.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm Botterbieren, Kierperdeeler an Azteekesch, oder kuerz: ëm d'Avocado!

Tomat

02.03.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm de "Paradiesapfel", Silben an Orthografie.

Haupi / Häipi

23.02.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm e Follow-up vun den Haupeschbléiser a mir kucken, wien eigentlech en Häipi ass a wat dat mam Hubert ze dinn huet.

verspellegt

16.02.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm e Wuert, dat am Dictionnaire als vereelzt markéiert ass a wat mat Leit ze dinn huet, déi gär vill erzielen. Donieft schwätze mir och iwwer Gospel.

jauschtereg

09.02.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm Wierder, déi immens lëtzebuergesch kléngen, an ëm d'Entlarve vun der KI hirer Fake-Expertis.

Fuemeschnéck

02.02.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm de Fuemeschnéck. Et gëtt erkläert, wat dat Wuert bedeit a firwat esou Wierder wonnerbar sinn, fir mat engem Trick lëtzebuergesch Schreifreegelen ze léieren.

rëffeg

26.01.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm rëffegt Wieder, de kuerzen <ö>, deen et am Lëtzebuergeschen net méi gëtt, a Wonnen.

Menger Schwëster hir Duechter 2/2

19.01.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et och am zweeten Deel ëm Konstruktiounen, déi ganz typesch Lëtzebuergesch sinn: menger Schwëster hir Duechter.

Menger Schwëster hir Duechter - 1/2

12.01.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm eng Fro vun enger Nolauschterin, déi am Fong mam Hatt-si-Komplex ze dinn huet. Et geet ëm d'Schwëster an onkloer Referenzen.

Mupp

05.01.2026 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm Muppen an Hënn a wéi kleng oder grouss verschidde Bedeitungsnuancë sinn.

Neijoerschdag

29.12.2025 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm deen éischten Dag vum Joer a mir ginn der Fro no vum "sch".

Haupeschbléiser

22.12.2025 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm eng Kulturtraditioun zu Lëtzebuerg: d'Haupeschbléiser. Dir gitt gewuer, wien den Hauper ass a wat do eigentlech geblose gëtt.

Hittchen 2/2

15.12.2025 - 16h40

Och am zweeten Deel geet et ëm den Hittchen: Wou kënnt en hier a wéi fakultativ ass en iwwerhaapt?

Hittchen 1/2

08.12.2025 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm coifféiert Vokaler, eng Kappbedeckung a Fransousen, déi Saachen upassen.

muusseg

01.12.2025 - 16h40

Dës Kéier geet et ëm Moos, Schampes an eent vun dem Caroline senge Liblingswierder.

Hammbier

24.11.2025 - 16h40