Kuriositéiten aus der Lëtzebuerger Sprooch Flang, batsch, bumm - onomatopoetesch Interjektiounen

D'Linguistin Caroline Döhmer schafft beim Zenter fir d'Lëtzebuerger Sprooch an erzielt eppes iwwer Interjektiounen am Lëtzebuergeschen. D'Theema sinn dës Wierder: flang, batsch, bumm. A si wäert am Laf vun dëser Episod e puer witzeg Geräischer maachen, ganz passend fir de Radio-Medium.

Caroline Döhmer / Simon Larosche

Caroline Döhmer 3
D'Caroline Döhmer ass Linguistin beim Zentrum fir d'Lëtzebuerger Sprooch.

Simon Larosche: Dat gëtt bestëmmt witzeg. A wat mécht déi Wierder dann esou kuriéis?

Caroline Döhmer: Interjektioune maachen d'Sprooch méi lieweg, se ginn enger Ausso méi emotionalen Ausdrock. Dofir si se an der geschwater Sprooch immens wichteg. An dann ass et och esou, datt déi Wierder, déi ech elo genannt hunn, also "flang, batsch, bumm" och Lautmolerei sinn, se sinn onomatopoetesch.

Ono-mato-poetesch. Dee Begrëff ass zwar komplizéiert.

Jo, du kanns och einfach "lautmoleresch" soen. Also dee Prinzip funktionéiert esou, datt de Laut, deen eng Aktioun mécht, verschrëftlecht gëtt. Stell der lo mol vir, du lëfts doheem an et ass Duerchzuch an op eemol flitt eng Dier zou. Wéi mécht déi kann?

An aus esou Lauter entstinn dann Interjektiounen. Déi hunn dann d'Geräisch als Startpunkt a kënnen dann deelweis an neie Kontexter agesat ginn. E Beispill fir e Geräisch wier: a flang hat en eng um Bak. Do kann ee sech richteg virstellen, wéi d'Hand um Bak lant a wéi dat kléngt.

Dës Interjektioune kommen dann awer och a Kontexter vir, déi net direkt e Geräisch sinn, mee eppes, wat op eemol geschitt, eng opfälleg Wendung an enger Erzielung: ... an zack hat et sech an hie verléift. D'Aktioun mécht net dat Geräisch, mee et gëtt eng gedanklech Änlechkeet zu enger Saach, déi séier geschitt, mat enger gewësser Kraaft. Metaphoresch souzesoen.

Ok, also mer hate bis elo "flang, batsch, bumm" an "zack". Wéi eng hues de nach op Lager?

"Boff" ass nach eng cool Interjektioun. Dat wier esou e gläichgültegt Blosen duerch d'Lëpsen, verschrëftlecht als "boff". ... oder den "mmm", dee jee no Tounhéichtverlaf eppes anescht heescht.

Wat war dat mat der Tounhéicht?

Ma, jee nodeem wéi ech den "mmm" a senger Melodie veränneren, kann en eppes aneres heeschen, dat geet da vun "ei, lecker: mmm" bis bei "ech si skeptesch: mmm".

Eng aner schéin Interjektioun ass "bä", wann eppes eekleg ass. Dat entsprécht och deem Geräisch, wat ee mécht, wann eppes net schmaacht, also d'Zong liicht no vir an e Laut vu ganz ënnen. Schéin ass dat och am Franséischen: beurk oder berk.

Dës Lauter kann een da mat Buschtawen erëmginn, d. h. se kënnen an der Sprooch verschrëftlecht ginn. Et ginn awer och Geräischer, déi een net gutt grafesch duerstelle kann: also sou e Kussi-Geräisch oder sou e Puups-Geräisch.

Sou wéi am Refrain vum Lidd "Kiss" vum Prince.

Jo, genee. Fir dat Puupsgeräisch hate mer eis zu puer eng Kéier Gedanke gemaach, mee all Kombinatioun vu "p,f,l" war ni richteg dat Geräisch, wat et eigentlech mécht. An deem Fall muss een am Geschriwwenen dann d'Aktivitéit mat engem Verb oder Substantiv ëmschreiwen an et kann ee keng schéin Interjektioun benotze wéi "flang" oder "batsch".

Da soe mer der merci fir d'Erklärungen zu den onomatopoeteschen Interjektiounen a freeën eis op d'nächst Woch!

Méi zum Thema

Caroline Döhmer
Kuriositéiten aus der Lëtzebuerger Sprooch

An eiser Serie "Kuriositéiten aus der Lëtzebuerger Sprooch" erkläert eis d'Linguistin Caroline Döhmer vum Zenter fir d'Lëtzebuerger Sprooch eppes iwwer den "en" an Niewesätz.

Caroline Döhmer
Kuriositéiten aus der Lëtzebuerger Sprooch

D'Theema aus dem Homeoffice ass de Beräich vun der Possessioun, wéi am Saz: menger Mamm hiren Auto. D'Caroline Döhmer aus dem Zenter fir d'Lëtzebuerger Sprooch weess méi.

Net verpassen

  • 17.10. De Gudden Toun

    De Gudden Toun.jpg

    Wann d'Deeg méi kal, gro a kuerz ginn, stécht deen een oder anere vläicht de Kapp nees méi an déi sozial Medien. An der Oktober Editioun schwätzen de Roland Meyer, Ian De Toffoli, Raoul Biltgen, Jeff Schinker an d'Anne Klein.

Programm

Dossieren

  • Bundestagswal 2021

    Däitschland wielt de Samschdeg, 26. September en neie Bundestag. Wat sinn d'Enjeuen, wie gëtt Kanzler oder Kanzlerin, wéi verleeft d'Wahlkampagne. An eisem Dossier zum Theema Bundestagswal gidd Dir alles gewuer.

  • Olympesch Spiller 2021

    D'Olympesch Spiller fannen, mat engem Joer Verspéidung, tëscht dem 23. Juni bis den 8. August zu Tokyo statt. Fir eis op der Plaz ass eise Korrespondent Philip Crowther.

Iwwert eis

De radio 100,7 ass deen eenzegen ëffentlech-rechtleche Radio zu Lëtzebuerg. E proposéiert Programmer op Lëtzebuergesch mat engem Fokus op Informatioun, Kultur, Divertissement a mat Akzent op d’klassesch Musek.

Weider liesen